Nội dung bài viết
Khi AI agent (tác tử AI) bắt đầu tìm sản phẩm và đặt hàng thay người dùng, cần có một "ngôn ngữ chung" để AI nói chuyện với cửa hàng và với hệ thống thanh toán. Từ cuối năm 2025, ba giao thức mở nổi lên: ACP, AP2 và UCP. Bài này giải thích ngắn gọn từng giao thức.
Nếu chưa quen khái niệm, hãy đọc trước bài Agentic commerce: website bán hàng cần chuẩn bị gì?.
Agentic commerce là gì?
Agentic commerce là hình thức mua bán mà một phần hoặc toàn bộ hành trình mua hàng do AI agent thực hiện: tìm sản phẩm, so sánh, thêm vào giỏ, thanh toán. Người dùng chỉ đưa ra yêu cầu và thường là duyệt bước cuối.
Để làm được điều đó một cách an toàn, cần trả lời ba câu hỏi:
- AI lấy thông tin sản phẩm của cửa hàng bằng cách nào?
- AI tạo đơn hàng với cửa hàng ra sao?
- Làm sao chắc chắn AI được phép thanh toán và không chi quá giới hạn?
Mỗi giao thức dưới đây giải quyết một phần các câu hỏi này.
ACP - Agentic Commerce Protocol
- Do ai phát triển: OpenAI và Stripe, công bố ngày 29/9/2025, mã nguồn mở theo giấy phép Apache 2.0.
- Dùng để làm gì: chuẩn hóa cách AI agent (như ChatGPT) giao tiếp với cửa hàng: nhận nguồn cấp dữ liệu sản phẩm (product feed), tạo, cập nhật, hoàn tất hoặc hủy phiên thanh toán.
- Thanh toán: dùng Shared Payment Token của Stripe, một mã thanh toán dùng một lần, chỉ hợp lệ cho một cửa hàng, một loại tiền, một mức tiền tối đa và hết hạn sau vài phút. Cửa hàng không bao giờ thấy số thẻ đầy đủ.
- Hiện trạng: tính năng mua ngay trong ChatGPT (Instant Checkout) chạy trên ACP đã bị OpenAI dừng vào tháng 3/2026. Giao thức vẫn được phát triển (bản đặc tả mới nhất ngày 17/4/2026) và chủ yếu dùng cho product feed. Khách hàng giờ được chuyển về website của cửa hàng để thanh toán.
UCP - Universal Commerce Protocol
- Do ai phát triển: Google và Shopify, công bố tháng 1/2026 tại hội nghị bán lẻ NRF. Hội đồng kỹ thuật có thêm Amazon, Meta, Microsoft, Salesforce và Stripe.
- Dùng để làm gì: bao trùm toàn bộ hành trình mua hàng: tìm sản phẩm, kiểm tra tồn kho, thanh toán và theo dõi đơn sau khi mua.
- Ứng dụng: là nền tảng cho Universal Cart, giỏ hàng chung cho nhiều cửa hàng trong Google Search và ứng dụng Gemini, công bố tại Google I/O tháng 5/2026.
Có thể hiểu UCP là đối trọng của Google với ACP: cả hai đều quy định cách AI agent nói chuyện với cửa hàng.
AP2 - Agent Payments Protocol
- Do ai phát triển: Google, công bố tháng 9/2025. Hơn 60 tổ chức thanh toán ủng hộ, trong đó có Adyen và Worldpay.
- Dùng để làm gì: lớp xác thực thanh toán. AP2 dùng các "ủy quyền" (mandate) có chữ ký mã hóa để chứng minh người dùng đã cho phép AI mua món gì, trong giới hạn bao nhiêu tiền.
- Quan hệ với UCP: AP2 không thay UCP mà bổ sung cho nó. UCP lo phần mua bán, AP2 lo phần "AI có được phép trả tiền hay không".
So sánh nhanh
| ACP | UCP | AP2 | |
|---|---|---|---|
| Đơn vị phát triển | OpenAI, Stripe | Google, Shopify | |
| Ra mắt | 9/2025 | 1/2026 | 9/2025 |
| Phạm vi | AI ↔ cửa hàng (feed, checkout) | AI ↔ cửa hàng (toàn hành trình) | AI ↔ hệ thống thanh toán |
| Nền tảng dùng | ChatGPT | Google Search, Gemini | Đi kèm UCP và các agent khác |
Ngoài ra còn có x402 của Coinbase, dùng cho thanh toán bằng tiền mã hóa giữa các AI agent. Nhiều nhà phân tích cho rằng các chuẩn này sẽ cùng tồn tại theo từng lớp, thay vì một chuẩn thắng tất cả.
Chủ website có cần làm gì ngay không?
Với đa số doanh nghiệp Việt Nam, chưa cần tự tích hợp các giao thức này, vì chúng chủ yếu triển khai ở thị trường Mỹ và thông qua nền tảng lớn (Shopify, Stripe, Google Merchant Center). Việc nên làm ngay là chuẩn bị nền móng:
- dữ liệu sản phẩm đầy đủ, gắn schema Product;
- product feed chuẩn (ví dụ cho Google Merchant Center);
- giá, tồn kho chính xác; chính sách đổi trả, giao hàng rõ ràng.
Khi các nền tảng mở rộng hỗ trợ, website đã có dữ liệu tốt sẽ kết nối được rất nhanh.
Nguồn tham khảo: OpenAI, Google Developers Blog, Efficiently Connected, Eco và Spark.
